Dersbilgisi

Bu bilgileri bir siteden toparlamıştım çok önceden, not almadığım için kaynak belirtemiyorum üzgünüm..Herkese dileÄŸim, saÄŸlıklı bir yaÅŸam..


**Ä°LKYARDIM GEREKTÄ°REN ÖZEL DURUMLAR VE HASTALIKLAR**

1. Bayılma
2. Diyabetes Mellitus (şeker hastalığı)
3. Epilepsi (sara)
4. Kalp Krizi
5. Felç

Bayılma
Aniden ortaya çıkan dolaşım yetmezliÄŸine baÄŸlı olarak, beynin kısa süreli kansız kalması sonucu görülen geçici bilinç kaybıdır. Nedeni; açlık, kan basıncının düÅŸmesi, beklenmedik bir olay veya herhangi bir ÅŸeyle karşılaÅŸma, aşırı sevinç ya da üzüntü, uzun süre havasız ve kapalı ortamda bulunma vb, olabilir.
İlkyardım:
* KiÅŸi, hemen sırt üstü yatırılarak ayakları yükseÄŸe kaldırılır (ÅŸok pozisyonu verilir ),
* Sıkı giysiler gevÅŸetilir, kapalı ortamdaysa açık havaya çıkarılır,
* Yüzüne su serpilebilir, bu uyarı sonucunda kiÅŸi daha çabuk kendine gelir,
* Uyarıcı olarak hoş olan (kolonya) veya hoş olmayan (soğan kokusu vb ) kokular
koklatılabilir,
*KiÅŸi kendine geldiÄŸinde hemen ayaÄŸa kaldırılırsa yine bayılacağı için önce oturtulur.
Ä°çecek bir ÅŸeyler verilir (açlıktan bayılmışsa ÅŸekerli içecekler, tansiyon düÅŸüklüÄŸü
veya aşırı sıcak ve terleme söz konusu ise tuzlu ayran tercih edilmelidir).
*EÄŸer 5 dakikaya kadar kiÅŸi halen kendine gelmemiÅŸse mutlaka hastaneye götürülmelidir.


Diyabetes Mellitus (şeker hastalığı)
Halk arasında kısaca ÅŸeker hastalığı olarak bilinen diyabetes mellitus’ta , kandaki ÅŸeker düzeyinin düÅŸmesi veya yükselmesi sonucu ilk ve acil yardım gerektiren sorunlar görülebilir. Bu sorunlar: kandaki ÅŸeker oranının yükselmesi sonucu ortaya çıkan hiperglisemi ile kandaki ÅŸeker oranının düÅŸmesi sonucu ortaya çıkan hipoglisemi ‘dir. Hipoglisemi, hiperglisemiden çok daha tehlikeli olup kısa sürede(10 dakika – 2 saat gibi ) hastanın kaybedilmesine neden olabilir. Çünkü, beynin düzenli ve belirli miktarda ÅŸekere (glukoza) gereksinimi vardır. Åžeker azaldığında beyin enerjisiz kalacağından beyin hücrelerinde harabiyet baÅŸlar (solunum durduÄŸunda beynin oksijensizliÄŸe ancak 4-6 dakika dayanabildiÄŸi gibi ÅŸekersizliÄŸe de uzun süre dayanamaz.). KiÅŸide açlık belirtileri normal bir insandakinden daha hızlı ortaya çıkabilir. KiÅŸi kısa sürede kendini kaybedebilir (bilinç düzeyinde deÄŸiÅŸiklik: sinirlilik, bilinç bulanıklığı, bilincin giderek kapanması gibi). Bunun için hemen tablodaki hipoglisemi bulgularından biri veya birkaçı bir arada görülmeye baÅŸlanmışsa, kiÅŸi içebilecek durumdaysa ÅŸekerli sıvılar içirilir ya da aÄŸzına ÅŸeker verilir. Bilinci kapanmışsa, diÅŸleri ile yanak arasına kolay eriyen cinsten ÅŸeker yerleÅŸtirilerek hemen hastaneye götürülmelidir.
Hiperglisemide kandaki ÅŸeker uzun saatler (6-12 saat) içinde yükselirken tablodaki belirtiler görülebilir. Bilinci kapalı deÄŸilse, herhangi bir ilkyardıma gerek yoktur, kiÅŸi en kısa zamanda hastaneye götürülmelidir.


Diyabetik acillerde ayırt edici belirti ve bulgular:
Kan ÅŸeker düzeyi Hipoglisemi (ÅŸeker azalmıştır) Hiperglisemi (ÅŸeker artmıştır)
Nabız Dolgun, hızlı Zayıf, hızlı
Solunum Yüzeysel Derin, iç çekmeli
Bilinç düzeyi Baygınlık hali ve / veya
hızla geliÅŸen bilinç kaybı YavaÅŸ yavaÅŸ geliÅŸen bilinç kaybı
Nefes Koku yoktur Çürük elma / aseton gibi kokar
DiÄŸer bulgular BaÅŸ aÄŸrısı, ürperme, konfüzyon
(şaşkınlık), saldırganlık (sinirli)
davranışlar
Cilt Soğuk, nemli, soluk Kızarık, kuru



İlkyardım:
* Hipoglisemi geliÅŸiyorsa, kiÅŸiye hemen bir kesme ÅŸeker verilir. Veya kiÅŸi kendisi
içebilecek durumdaysa, ÅŸekerli içecekler (varsa kola, meyve suları da olabilir)
içirilir. KiÅŸinin durumu verilen ÅŸekere raÄŸmen kötüleÅŸiyorsa vakit kaybedilmeden mutlaka hastaneye götürülmelidir. Diyabetli kiÅŸiler, hipoglisemi olasılığına karşı yanlarında ÅŸeker, ÅŸekerli bisküviler bulundurmalıdır.
* Hiperglisemi, yavaÅŸ geliÅŸtiÄŸinden hastaneye kadar yetiÅŸtirilebilir, ilkyardım gerektirmez. Hastanın bilinci kapanmak üzere veya kapalıysa, soluk yolu açıklığı saÄŸlanarak hastaneye götürülmelidir.
BaÅŸa Dön

Epilepsi (sara)
Beyindeki elektriksel aktivitenin geçici olarak durması veya bozulması sonucu, kiÅŸinin kasılması ve bilincinin kaybolması olayına epilepsi denilmektedir. Nöbetler çeÅŸitli ÅŸekillerde görülebilir; kiÅŸi otururken dalıp gidebileceÄŸi gibi, kasılmalar da olabilir. Nedeni kalıtımsal olabileceÄŸi gibi, kafa yaralanmaları, beyinde kanamalar, tümörler, iltihaplar sonucu da ortaya çıkabilir. Ancak nedeni saptanamayan epilepsiler de oldukça yaygındır.
İlkyardım:
* KiÅŸinin kendini yaralamaması için tedbir alınır; yatırılır, dilini ısırmaması için çene kenetlenmemiÅŸse, diÅŸlerinin arasına bir ÅŸey konur (mendil, kalem vs gibi). METAL ZARAR VERECEĞİNDEN KULLANILMAMALIDIR.
* Başını ve kollarını ritmik olarak bir yerlere vuruyorsa battaniye, ceket vb malzemelerle desteklenerek kendisini yaralaması engellenir.

YAPILMAYACAK ÅžEYLER:
* Hastanın yumruk ÅŸeklindeki ellerini zorla açmaya çalışmak;
* SoÄŸan keserek veya pamuÄŸa kolonya damlatarak aÄŸzına veya burnuna kapatmak, bu çok sakıncalıdır çünkü bu ÅŸekilde kiÅŸinin nefes alması önlenerek kendine gelmesi engellenmektedir.
** Epilepside uyarıya gereksinim yoktur, çünkü olay dolaşımdan ve beyindeki elektriksel aktivitenin geçici bozulmasından kaynaklanmaktadır. Bu gibi durumlarda uyarının hiçbir yararı yoktur, hatta zararlı olabilmektedir.
* Elinizi diÅŸleri arasına kaptırmayın, sizin elinizi kolunuzu kavramasına izin vermeyin aksi halde sizde zarar görürsünüz.

UYARICI MADDELER SADECE BAYILMALARDA KULLANILIR,
EPÄ°LEPSÄ°DE ASLA KULLANILMAZ!


Kalp Krizi
Kalbi besleyen koroner arterlerin çeÅŸitli nedenlerle kalbi besleyememesi sonucu ortaya çıkan tabloya kalp krizi denilmektedir. Angina pektoris veya akut myokard enfarktüsü ÅŸeklinde ortaya çıkabilir. Arterin daralması nedeniyle, fiziksel aktivite, ruhsal stres veya aşırı soÄŸuk sonucunda kalbin artan oksijen ihtiyacı karşılanamayacağı için kalp kasında gerekli kasılma olamayacaktır, dolayısıyla da kriz meydana gelecektir. BuluÄŸ çağından 90 yaşına kadar kalp krizi geçirilebilirse de yaÅŸ ilerledikçe kalp krizine yatkınlık artar..
Enfarkt(üs), kan desteÄŸinin kesilmesine baÄŸlı doku ölümüdür.
Kalp krizi; kandaki kolesterol düzeyinin yükselmesi, sigara, alkol, stres, yüksek tansiyon, ÅŸiÅŸmanlık, hareketsizlik gibi kontrol edilebilir nedenlerle; yaÅŸ, cinsiyet, kalıtım, diabet vs gibi kontrol edilemeyen nedenler sonucu ortaya çıkabilir.
ANGÄ°NA PEKTORÄ°S: Kalp, bir süre gereksiniminden az oksijenle beslenmek, zorunda kalırsa, kiÅŸinin soluÄŸunu kesecek kadar ÅŸiddetli göÄŸüs aÄŸrısı olur, bu aÄŸrıya angina pektoris denir. AÄŸrı genellikle sternum (göÄŸüs kemiÄŸi) arkasında hissedilir; kola (özelikle sol kola), çeneye, epigastriuma (karnın üst orta bölgesine) yayılır.
AKUT MYOKARD ENFARKTÜSÜ: Koroner arterin, arterioskleroza(damar sertliÄŸine) baÄŸlı olarak daralması veya kan pıhtısı ile tıkanması sonucunda bu arterle beslenen kalp kasına giden oksijen yetersiz kalacağından, myokard kası görevini yerine getiremez; yeterince kanın vücuda pompalanamadığı bu tabloya, akut myokard enfarktüsü (AMI) denir.

Kalp krizinde ayırt edici Özellikler:

AÄŸrının özellikleri ANGÄ°NA PEKTORÄ°S AKUT MYOKARD ENFARKTÜSÜ
Åžiddeti Hafiften orta ÅŸiddete doÄŸru DehÅŸete düÅŸürecek kadar yoÄŸun
Süresi Genelde 3-5 dakika sürer Saatlerce sürebilir
Hazırlayıcı etkenler
Egzersiz, soÄŸuk hava, stres Dinlenme anında da görülebilir

Giderme yolları Dinlenme Dinlenme ile geçmez
Nitrogliserin
(İsordil, 5mg, dilaltı) Genellikle ağrıyı giderir Ağrıya etkisi yoktur
DiÄŸer belirtiler

Genelde yoktur Dispne (nefes darlığı), bulantı, kusma, aşırı terleme, baÅŸ dönmesi, ölüm korkusu



İlkyardım:
Angina pektoriste:
* Hasta mutlaka hemen dinlen(diril) melidir; yürüyorsa durmalı, oturtulmalı veya
yatırılmalıdır. Mümkünse hareket ettirilmemelidir. Hasta sakinleÅŸtirilmelidir.
* Sıkı giysiler gevşetilir.
* Dilaltı nitrogliserin (isordil, 5 mg ) verilir.
* Gerekiyorsa (solunum ve kalp durmuşsa) CPR yapılır.
* Hastaneye götürülür ( mümkün olduÄŸunca az hareket ettirilerek ).

Akut myokard enfarktüsünde:
* Hastanın aÄŸrısının ve korkusunun giderilmesi önemlidir
* Hasta sırtüstü yatırılır ve hareket ettirilmez,
* Hastanın solunum sıkıntısı varsa, baÅŸ yükseltilir
* (Mümkünse oksijen verilir 2 lt/dk gidecek ÅŸekilde)
* Mutlaka hastaneye götürülür.
* Gerekiyorsa (solunum ve kalp durmuşsa) CPR yapılır.

** Kalp krizi sonucu görülen kalp durmalarında, hemen kalp masajı baÅŸlatılır ve saÄŸlık kuruluÅŸuna kadar sürdürülürse kiÅŸinin döndürülme ÅŸansı yükselecektir.
**EndiÅŸeli hastanın sakinleÅŸtirilmesi ve hastanın hareketinin kısıtlanması kalbin yükünün azaltılması açısından önemlidir.


FelçGenelde, beyni besleyen kan damarlarının yırtılması veya tıkanması gibi nedenlerle, beyindeki kanlanmanın bozulması sonucu ortaya çıkan bir tablodur. Özellikle yüksek tansiyonlu kiÅŸilerde görülme sıklığı yüksektir. Ä°lkyardımda iki ÅŸekilde deÄŸerlendirebiliriz:
BEYiN KANAMASI FLASHINI iZLEMEK iCÄ°N TIKLAYINIZ!!!
Hafif felç: Beyni besleyen küçük kan damarlarının hasarı ile oluÅŸur. Genelde, bilinç kaybı yoktur ve bulgular zarar gören bölümle ilgilidir.
Belirtileri:
- BaÅŸ aÄŸrısı, ÅŸaÅŸkınlık hali (konfüzyon), kulak çınlaması, baÅŸ dönmesi;
- Hasar arttıkça, konuÅŸmada hafif güçlük, hafıza bozuklukları, kiÅŸilik deÄŸiÅŸmesi, kol veya bacakta uyuÅŸma, ilerleyen güçsüzlük.
İlkyardım:
* Hasta kazalara ve fiziksel etkilere karşı ( düÅŸme, çarpma, ateÅŸ, sıcak, soÄŸuk ve kesici aletler , vb.) korunur.
* Hemen hastaneye götürülür.
Ağır Felç:
Belirtiler:
- Bilinç kaybı
- Vücutta tek (ya da çift) taraflı paralizi (güç kaybı) veya pleji (kuvvet kaybı)
- Solunum ve yutma güçlüÄŸü
- Mesane ve barsak kontrolünün kaybı (inkontinans)
- KonuÅŸma güçlüÄŸü, uyku hali
- Gözbebekleri (pupiller) büyüklüÄŸünde farklılık (anizokori)
İlkyardım:
* ABC sürekli kontrol edilir ve devamlılığı saÄŸlanır.
* Kusma olasılığına karşı yan yatırılarak (özellikle felç geliÅŸen kol tarafına yatırılarak) hastaneye götürülür. Bilinçsiz hastanın yan yatırılmasına, özellikle de başın, kusmuk veya sekresyonun dışarı akabileceÄŸi ÅŸekilde yana çevrilmesi pozisyonuna KOMA POZÄ°SYONU adı verilmektedir (Åžekil 24).

KOMA:Ä°nsanlar çevrelerindeki uyarıları beÅŸ duyu (görme, iÅŸitme, koklama, tatma, dokunma duyuları) ile algılayıp, olaylara uygun tepki gösterirler; örneÄŸin, aÄŸrılı uyaranları uzaklaÅŸtırmayı saÄŸlayan refleksler gibi. ÇimdiklediÄŸiniz kiÅŸi hemen tepki olarak elinizi uzaklaÅŸtırmaya çalışır. Oysa bilinci kapanmış hastalarda beÅŸ duyu ile algılama ortadan kalkar. Derin uyku halindeki, bilinci kapanmış hasta aÄŸrılı uyaranlara bile tepki veremez. Bu nedenle bu durumdaki kiÅŸiler bir çok bakımdan tehlike altındadır. Bilinç kaybına neden olabilecek yüzlerce nedenden hangisi sebep olursa olsun, koma kiÅŸinin en çok yardıma muhtaç olduÄŸu bir durumdur.
Bilinci kapalı kişi:
* Yardım isteyemez.
* Dikkatli deÄŸerlendirilmeyecek olursa hastanın öldüÄŸü sanılabilir.
* Nedene yönelik tahmin hayat kurtarıcı olabilir.
* Kolayca zarar görebilir
* Solunum yolu tıkanabilir.
* Hasta kusabilir ve kusmuk soluk yolunu tıkayabilir.
*Gözünü yabancı cisimlerden korumasını saÄŸlayan refleks mekanizması ortadan kalkmıştır.
* ÖÄŸürme refleksi ya da öksürük mekanizması çalışmayabilir.

BİLİNCİ KAPALI HER KİŞİNİN SOLUNUM YOLUNUN KAPALI OLDUĞU KABUL EDİLMELİDİR.

Bu durumda ABC kontrol edilir. Soluk yolunun açıklığının devamı saÄŸlanır. Bilinç kaybının çeÅŸitli nedenleri olabilir; kafaya gelen darbeler, beyindeki kanamalar, iltihaplar (menenjit vs), tümörler, bazı ilaçların veya alkolün aşırı alınması, siroz, üremi, diyabet (ÅŸeker hastalığı) vs.

İlkyardım:
* ABC sürekli kontrol edilir (gerekiyorsa suni solunum, kalp masajı yapılır )
* Soluk alıyorsa, koma pozisyonunda yatırılır,
* Hastaneye götürülür
* Bilinci kapalı kiÅŸilerin üzerine soÄŸuk su dökülmesi, ÅŸamarlanması, sarsılması (özellikle beyin kanaması veya kafa travmasında) tehlikeli olabileceÄŸinden, bu gibi davranışlardan kesinlikle kaçınılmalıdır.

Komanın nedenini teÅŸhis etmeye yardımcı olabilecek özellikler:
- Nefesi ALKOL kokuyorsa, alkol komasında olabilir
- Nefesi ASETON veya ÇÜRÜK ELMA gibi kokuyorsa, ÅŸeker koması (hiperglisemi, diyabet) olabilir.
- EÄŸer hastanın cebinde tegretol, dilantin, gibi epilepsi ilaçları varsa veya içtiÄŸi biliniyorsa epileptik koma olabilir.
- Hastanın cebinde veya çevrede boÅŸ ilaç ÅŸiÅŸesi varsa, ilaç zehirlenmesi akla gelebilir.
- Hastanın kollarında iÄŸne izleri varsa, aşırı doz uyuÅŸturucu kullanımı söz konusu olabilir.

alkulkun

< Önceki		Sonraki >